Szczekanie to najkrócej mówiąc forma komunikacji psów, która wykształciła się na przestrzeni wieków i ewolucji jaką przeszły od swych przodków wilków. Wilki, czego nie wszyscy wiedzą, również szczekają, jednak robią to niezwykle rzadko. Najczęściej robią to wilcze szczeniaki. Dorosłe osobniki szczekają krótko, ostrzegawczo, najczęściej wtedy, gdy grozi im niebezpieczeństwo.
Psy natomiast wykształciły całą gamę różnych sposobów szczekania, którego używają, chcąc zakomunikować rozmaite sprawy. Pies używa też innych odgłosów takich jak warczenie, skomlenie, wycie, dyszenie, wzdychanie. Jednak to właśnie szczekanie, które może być szybkie lub wolne, z wysokimi tonami lub niskimi, krótkie lub długie jest najbardziej dla psów charakterystyczne.
Czy wszystkie psy szczekają tak samo?
Psy szczekają z różną intensywnością, w różny sposób i nie zawsze w tych samych momentach. Zależy to od trzech głównych czynników.
Rasa
W procesie hodowli psów, człowiek selekcjonował je tak, aby uzyskać osobniki z cechami, które będą pomagały mu w danej pracy. Dlatego tez na przykład psy stróżujące strzegą swojego terytorium i szczekając dają znać, że nadchodzi intruz. Psy myśliwskie, które uczestniczyły w polowaniach również były wybierane, gdy odpowiednio często wokalizowały. Dzięki temu, że były głośne wypłaszały zwierzynę z nor. W grupie psów szczekających dużo, są teriery, jamniki, owczarki i beagle.
Z kolei psy, które miały za zadanie ciągnięcie zaprzęgu, wytropienie zwierzyny, aportowanie lub ściganie się z innymi psami, nie potrzebowały przy tym szczekać. Ta aktywność była albo zbędna albo wręcz przeszkadzała w wykonaniu zadania. Dlatego też w hodowlach cecha ta była stopniowo wygaszana a do wymienionych zadań były wybierane psy najbardziej ciche z miotów. Rasy które mało szczekają to np. malamuty, harty, posokowce lub labradory.
Rasa może wpływać na tendencję do wokalizacji, jednak nie determinuje zachowania pojedynczego psa.
Charakter
Psy różnią się temperamentem, reaktywnością i poziomem interakcji społecznej. Dlatego też wśród wyżej wymienionych ras intensywnie szczekających mogą znaleźć się osobniki, które tego po prostu nie robią i na odwrót. Możemy spotkać rzadko szczekającego Owczarka Niemieckiego i szczekającego Golden Retrievera.
Socjalizacja
Jedną przyczyn szczekania u psów jest stres lub obawa przed czymś nieznanym, nieoswojonym, czymś potencjalnie groźnym. Psy, które nie są przyzwyczajone do dźwięku dzwonka do drzwi, odgłosów burzy, fajerwerków, pracującej śmieciarki, hałasu na klatce schodowej itd szczekają. Obawę może też powodować coś, co widzą np. przechodzący pies, nadjeżdżający ciągnik, pani z wielkim parasolem, listonosz wrzucający coś do skrzynki. Psy, mogą tez szczekać ze względu, na sytuacje w jakiej się znalazły, a które jest dla nich stresująca np. pozostawanie samemu w domu. W każdym z wymienionych przypadków szczekanie to nie tylko sposób komunikacji, ale też rozładowanie napięcia. Wczesne przyzwyczajanie psa do danego bodźca, czyli socjalizacja może zmniejszać ryzyko reakcji lękowych.
Jakie są przyczyny szczekania?
Najczęstsze przyczyny szczekania to :
- Ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem – pies ostrzega nas przed niebezpieczeństwem, które widzi lub słyszy.
- Terytorialne – pies ostrzega, ale tylko na określonym obszarem, za który czuje się odpowiedzialny np. dom lub ogród.
- Radość i ekscytacja – pies szczeka gdy np. właściciel wraca do domu lub zaraz będzie wychodzić na spacer, albo właściciel bierze zabawkę, więc zaraz będzie zabawa – coś co uwielbia.
- Wymuszanie – pies szczeka bo chce dostać np. smaczki albo chce się bawić. To szczekanie jest za każdym razem wzmacniane, gdy właściciel da mu to, o co pies prosi
- Nuda – pies z braku innych zajęć szczeka z nudów np. w czasie wielogodzinnego przebywanie w samotności. Ten tym szczekania często jest połączony z niszczeniem przedmiotów. Pies znajduje sobie zajęcie, którego nie dał mu człowiek
- Niepokój, stres lub lęk – pies szczeka bojąc się prawdziwego lub wyimaginowanego zagrożenia np. nieznanych dźwięków lub widząc dziwne obiekty
- Frustracja – pies szczeka bo coś mu nie wychodzi np. piłeczka wpadła mu pod sofę a on nie może jej dostać
- Złość i ostrzeżenie – pies szczeka, gdy niebezpieczeństwo jest bardzo blisko, np. inny pies. Pies szczekając chce zmusić intruza do oddalenia się. Jeśli to się nie stanie, może dojść do pogryzienia.
- Dyskomfort – niektóre psy dają znać kiedy np. musza wyjść załatwić potrzebę fizjologiczną
- Ból lub choroba – te czynniki w oczywisty sposób wpływają na zwiększoną wokalizacje. Przy nagłym szczekaniu należy psa obserwować i wykluczyć ewentualne przyczyny zdrowotne u weterynarza.
- Zmiany związane z wiekiem – szczeniaki eksplorując otoczenie często szczekają. Jednocześnie zmiany zdrowotne u starszych psów lub ich postępująca dezorientacja również skutkują nadmiernym szczekaniem
Rodzaje szczekania,
Każdy właściciel wie, że pies nie szczeka cały czas tak samo. Szczekanie charakteryzuje wysokość dźwięku, długość dźwięku i częstotliwość. Jest to zdeterminowane przez emocje jakie w danej chwili zawładną psem. I tak np. psy czujące frustracje szczekają krótko wydając wysokie, szybkie dźwięki. Te które czują strach szczekają długa serią o wysokich dźwiękach. W przypadku samotności są to długotrwałe, monotonne dźwięki z momentami ciszy. Ekscytacja powoduje szybkie, energiczne, wysokie dźwięki.
Ton i sposób szczekania mogą dostarczać wskazówek, ale należy je zawsze interpretować razem z mową ciała i sytuacją. Obserwacja psa, pozwala zrozumieć co jest przyczyną szczekania i co wyzwala taką właśnie reakcje. W zależności od przyczyny, można zastosować różne sposoby zminimalizowania głośnej reakcji, jeśli jest taka potrzeba
Co robić gdy pies nadmiernie szczeka?
Szczekania całkiem wyeliminować się nie da, bo jak wspomnieliśmy ma różne przyczyny i jest to sposób komunikacji. Niektóre jednak rodzaje szczekania można zredukować lub nawet wyeliminować. Należy to zrobić nie tylko dlatego, że przeszkadza to domownikom i sąsiadom, ale również bo jest emocjonalnie wycieńczające dla samego psa.
Zanim zareagujemy na szczekanie, trzeba ustalić jego przyczynę, potem adekwatnie działać. Trzeba zrozumieć psie potrzeby i pokazać mu, że są inne sposoby na radzenie sobie z daną sytuacją.
Przypadki skrajnie trudne trzeba bezwzględnie konsultować z behawiorystą lub weterynarzem. Czasami niezbędne jest włączenie środków farmaceutycznych, gdy system nerwowy psa, nie jest w stanie poradzić sobie z sytuacją.
Po identyfikacji przyczyny szczekania, to co możemy zrobić sami to:
– zadbanie o odpoczynek psa. Niewypoczęty pies jest rozdrażniony i niestabilny. Należy zapewnić psu odpowiednie miejsce do odpoczynku i snu. Dorosłe psy zwykle śpią ok. 12–14 godzin na dobę, szczenięta i seniorzy często dużo więcej. Taki nieprzerwany sen pozwala im się zregenerować i uspokoić
– wyciszanie i odstresowanie psa, poprzez spacery, umożliwienie eksploracji i pracy węchowej, treningi, podawanie gryzaków lub mat do lizania.
– wprowadzenie stałego rytmu dnia. Powtarzające się czynności, rytuały i zwyczaje, powodują, ze pies wie, czego w danym momencie się spodziewać i przez to jest spokojniejszy.
– eliminacja przynajmniej części bodźców poprzez np. zasłonięcie części okna, za którym widoczne są elementy, które pobudzają psa
– odwrażliwianie na dany bodziec. Polega to na częstym odtwarzaniu danego dźwięku np. dzwonka u drzwi, poczynając od cichych i krótkich powtórzeń do głośnych i długich, nie przekraczając za każdym razem progu stresu. Należy tworzyć jednocześnie pozytywne skojarzenia z hałasem. Pies po jakimś czasie powinien przyzwyczaić się do tego dźwięku i zacząć go ignorować.
Rola właściciela nie ogranicza, się tylko do obserwacji psa, rozumienia przyczyn szczekania i pracy nad psem, aby go zminimalizować. Zachowanie właściciela, jego mowa ciała i ton głosu również może psa uspokoić lub przeciwnie – zestresować. Dlatego pamiętając, że stabilny właściciel to większa szansa na stabilnego psa, nauczmy się psiej komunikacji, aby życie razem było łatwiejsze dla obu stron.
